Banner-chinh-Tu-van-bac-si (300 x 168)

Hỏi: Tôi có một hòn sỏi thận 10 mm, bác sĩ đề nghị tán sỏi ngoài cơ thể, xin cho biết tán sỏi ngoài cơ thể nghĩa là gì? Có tán sỏi trong cơ thể không?

Đáp: Tán sỏi ngoài cơ thể là phương pháp điều trị sỏi thận ít xâm lấn. Bệnh nhân nằm trên bàn tán sỏi. Dụng cụ tán áp vào lưng hay bụng của bệnh nhân và truyền sóng xung vào mà không cần đưa một khí cụ nào vào cơ thể. Vì thế mà có tên Tán sỏi ngoài cơ thể. Có những phương pháp tán sỏi trong cơ thể và bác sĩ phải dùng dụng cụ nội soi đưa đầu tán vào trong cơ thể để tiếp cận hòn sỏi. Sự ra đời của máy tán sỏi là một trong những bước ngoặc lớn của lịch sử điều trị sỏi niệu. Trước giai đoạn này, những hòn sỏi nhỏ không thể tống ra bằng đường tự nhiên thường được giải quyết bằng các phương pháp gắp, lôi, tán bằng kềm.

Hỏi: Nguyên lý của máy tán sỏi ngoài cơ thể hoạt động ra sao? Có mấy loại máy tán sỏi ngoài cơ thể?

Đáp: Nguyên lý của máy tán sỏi đơn giản như sau: một vật thể cứng, khi bị dao động với một tần số nhất định, một cường độ tới ngưỡng thì có khả năng vỡ ra khi sức căng bề mặt do dao động tạo ra vượt quá sức kết dính của vật chất đó. Vấn đề còn lại là do các nhà kỹ thuật thay đổi và quyết định.

Có các loại máy tán sỏi sau:

– Máy tán sỏi thế hệ thứ nhất đặt cặp điện cực bên ngoài cơ thể bệnh nhân. Người bệnh được ngâm và cố định trong một bồn tắm. Nước trong bồn đóng vai trò dẫn chấn động vào cơ thể của  bệnh nhân. Vị trí của hòn sỏi được xác định trong không gian ba chiều bằng hai máy soi X-quang. Vì nếu để chấn động lan truyền tự do trong nước thì cường độ sẽ không đủ vỡ sỏi và các cơ quan khác cũng sẽ bị chấn động lây. Cặp điện cực sẽ được đặt trong một hệ thống phản chiếu sóng hình parabol. Khoảng cách từ điện cực đến tiêu cự của Parabol được tính toán sao cho sóng,  sau khi phản chiếu, sẽ hội tụ vào đúng điểm mà hai máy X – quang nói trên xác định.

– Máy tán sỏi thế hệ thứ hai được hình thành khi nhận thấy rằng trong cả một bồn nước, chỉ có phần nước hình chóp cho sóng đi qua mới là hữu dụng. Các nhà kỹ thuật đã “khoanh” vùng nước ấy và đặt trong một hình chóp cụt. Phần đáy để đặt điện cực, phần đỉnh được bọc bằng một lớp cao su Latex cho phép sóng xung đi qua dễ dàng. Bệnh nhân nay không phải nằm trong bồn nước nữa mà chỉ nằm trên một bàn có lỗ hổng phía dưới. Màng latex sẽ áp chặt vào lưng hay bụng bệnh nhân và bác sĩ bắt đầu tán sỏi.

– Cùng cạnh tranh với hai loại máy  nói trên, một loại máy tán sỏi có nguyên tắc phát sóng khác cũng ra đời trong thập niên 80. Nếu các loại máy nói trên dùng nguyên tắc tia lửa điện (SPARK GAP SYSTEM ) để phát xung thì loại máy này dùng nguyên tắc đơn vị động điện (PIEZOELECTRIC SYSTEM) để tạo sóng. Ba trăm ( thay vì một hoặc hai ) đơn vị phóng xung siêu âm với tần số 400.000 chu kỳ một giây được bố trí trên một lòng chảo để sóng siêu âm có thể hội tụ vào một điểm.

– Đến giữa thập niên 90, một thế hệ máy mới được chế tạo bằng cách dùng nguồn phát sóng xung kiểu điện từ trường. Quá trình tạo sóng xung dựa trên việc áp một xung điện vào một ống điện từ trường xoắn được gắn trong lòng một ống hình trụ chứa đầy nước. Từ trường được tạo ra sẽ làm cho màng kim loại gắn sát nó dao động liên tục tạo ra sóng xung, sau đó một thấu kính âm hội tụ sóng này tại tiêu điểm được tính toán sẵn.

Hỏi: Tán sỏi qua nội soi gồm những phương pháp nào?

Đáp: Chỉ định cho phương pháp này thường là những hòn sỏi niệu quản từ 5 đến 15 mm và ở vùng chậu. Nếu sỏi ở vùng niệu quản lưng thì khó hơn và phải do những bác sĩ có tay nghề cao, kinh nghiệm thực hiện. Cách giải quyết ở đây là đưa một điện cực nhỏ tiếp cận hòn sỏi thông qua một máy soi niệu quản mềm hay cứng. Cơ chế tán sỏi của loại này có thể là một trong ba cách:

– Sóng siêu âm
– Sóng sốc thủy điện
– Tia LASER y học

Hòn sỏi sẽ được phá thành mảnh nhỏ li ti như cát và được súc ra khỏi niệu quản. Giá tiền cuả thiết bị này tương đối cao và chúng ta hiện đã trang bị tại các trung tâm Niệu khoa lớn cũng như một số bệnh viện ngoài quốc doanh. Với những đơn vị có trang bị máy tán sỏi ngoài cơ thể thì phương tiện này bắt buộc phải có. Vì máy tán sỏi ngoài cơ thể không thể tán vụn hòn sỏi hoàn toàn được nên đôi khi còn sót các mảnh rơi rớt trong niệu quản. Các mảnh này nếu lớn hoặc có gai sẽ vướng lại trong quá trình rơi xuống và phải được hỗ trợ bằng tán sỏi nội soi (tán sỏi trong cơ thể).

Bệnh nhân thường chỉ bị gây tê tủy sống, thực hiện trong khoảng nửa giờ và ra viện rất sớm, trở về lao động nhanh chóng.

Hỏi: Lấy sỏi qua da là gì? Có phải sỏi nào cũng lấy sỏi qua da được?

Đáp: Đối với một số sỏi thận, thay vì phải mổ một đường dài trên hông lưng để lấy sỏi, người Đức lại một lần nữa để đi tiên phong trong lĩnh vực hạn chế dùng dao kéo. Bệnh nhân sẽ chỉ chịu một vết mổ nhỏ ở lưng vừa đủ cho một ống nội soi chui vào. Qua đó, các nhà niệu khoa đưa các thiết bị bóp sỏi, nghiền sỏi, tán sỏi, lôi sỏi nói trên mà lấy hết sỏi ra. Bệnh nhân vẫn phải chịu gây mê toàn diện. Cuộc mổ sẽ kéo dài hơn, tốn kém hơn, nhưng bệnh nhân sẽ hài lòng hơn vì mình chỉ chịu một vết sẹo đúng bằng đầu ngón tay mà thôi, và đặc biệt với những người còn trong độ tuổi lao động thì việc phục hồi sau mổ hơn hẳn mổ hở. Tại các nước tiên tiến, lấy sỏi qua da chiếm phần lớn công việc của bác sĩ niệu khoa, và thật khó khăn khi giải thích cho bệnh nhân là phải mổ bụng lấy sỏi. Tại nước ta, phẫu thuật này chỉ mới được một vài trung tâm thực hiện.

Giải đáp các câu hỏi thường gặp về tán, lấy sỏi – phần 2

Hỏi: Một số bác sĩ có đề nghị mổ nội soi lấy sỏi, xin hỏi mổ nội soi có khác nội soi tán sỏi hay lấy sỏi qua da không?

Đáp: Dĩ nhiên là khác nhau. Nội soi tán sỏi là dùng dụng cụ đưa vào đường tiểu để tán vụn ra. Lấy sỏi qua da là đục một lỗ nhỏ ở lưng để đưa máy tán hoặc gắp sỏi ra ngoài. Còn phẫu thuật nội soi lấy sỏi thì cũng giống như một số phẫu thuật nội soi khác.

Phẫu thuật nội soi đã có nhiều phát triển trong những thập niên vừa qua. Người ta đã có thể qua 3,4 lỗ nhỏ đục qua thành bụng để đưa ống soi và các dụng cụ phẫu thuật vào thao tác. Từ những phẫu thuật đơn giản như cắt ruột dư, túi mật, chữa sa ruột, đến những phẫu thuật phức tạp như mổ tim, phổi, khớp vv..vv.
Trong phẫu thuật niệu khoa, người ta cũng đã áp dụng cho rất nhiều loại bệnh lý trong đó có mổ lấy sỏi qua nội soi. Ưu điểm thì rất rõ, bệnh nhân không phải chịu đường mổ dài ở hông lưng, do đó mà ít đau hơn, dùng thuốc giảm đau ít hơn, trở về với sinh hoạt và lao động nhanh hơn và thuận lợi hơn. Nhược điểm của phương pháp này là chỉ thực hiện được cho những trường hợp chỉ có một hòn sỏi đơn giản, không có nhiễm trùng, không có những bệnh phối hợp. Nếu bạn bị sỏi dạng san hô thì chắc chắn là phải quên không nghĩ đến nội soi làm gì

Hỏi: Tôi đi mổ sỏi thận, sau đó bác sĩ siêu âm lại và cho biết còn những hòn sỏi 6-9 mm, tôi phải làm gì?

Đáp: Trong khi mổ sỏi thận, nhất là những sỏi phức tạp, bác sĩ phẫu thuật sẽ cố gắng lấy sạch sỏi. Nhưng đôi khi bác sĩ không thể giải quyết hết trong một lần vì những lý do bảo tồn thận cho bệnh nhân vì nếu cố gắng moi móc quá sẽ tổn hại thận. Trong những trường hợp đó, những hòn sỏi sót lại sẽ được áp dụng những phương pháp ít xâm lấn hơn để điều trị bổ túc như nội soi, tán sỏi ngoài cơ thể, lấy sỏi qua da, hoặc đơn thuần cho uống thuốc. Phương pháp thường được dùng để bảo đảm sỏi có thể rơi xuống tự nhiên là đặt một ống thông JJ (ống thông có hai đầu cong) trong người bệnh nhân từ 1 đến 3 tháng. Một số phương pháp thường được các nước trên thế giới áp dụng là phương pháp « sandwich ». Bệnh nhân sẽ được tán sỏi ngoài cơ thể giữa hai lần lấy sỏi qua da.

Ngoài ra, một hòn sỏi 6-9 mm được thấy trên siêu âm có thể chỉ là vụn sỏi hoặc các nốt chỉ khâu. Do đó, khi siêu âm phát hiện như vậy thì bệnh nhân nên yêu cầu bác sĩ cho chụp phim X – quang. Nếu là hòn sỏi thật thì sẽ thấy trên siêu âm lẫn X – quang.

Hỏi: Sau khi đi mổ về mà thận vẫn còn ứ nước thì có phải điều trị gì thêm cho hết ứ nước không ? Để lâu có hư thận hay không ?

Đáp: Ứ nước là hiện tượng thận phản ứng lại với bế tắc do sỏi. Nếu thận mới bị ứ nước mà được điều trị lấy sỏi ngay thì khả năng phục hồi sẽ tốt. Nếu để thận bị ứ nước lâu ngày mới điều trị sỏi thì khả năng phục hồi rất ít và không có cách điều trị cho hết ứ nước. Nếu thận không ứ nước nặng thêm là tốt rồi. Các bạn nên biết hai thận có một số đơn vị nhất định. Khi một số bị mất đi qua quá trình bệnh lý thì không có khả năng lấy lại được. Việc điều trị sỏi có thành công chỉ là phòng ngừa và bảo vệ cho những phần thận chưa bị chết đi mà thôi. Ngày xưa, khi khoa học chưa tiến bộ, người ta cân nhắc giữa cái hại do mổ thận và cái hại do một hòn sỏi nhỏ mà thường áp dụng những phương pháp uống thuốc, uống nước. Hiện nay, chúng ta có rất nhiều phương pháp ít xâm hại để điều trị không phải mổ, không nên chần chờ tin tưởng vào nội khoa quá lâu, vì để lâu, bệnh sạn nặng và phức tạp hơn, khi mổ dễ sót sỏi. Hoặc để thận bị hư hại, khi tiểu ra sạn thì thận cũng chẳng còn gì. Hoặc để thận bị ứ nước và sau khi lấy sỏi vẫn không hết ứ nước.

Theo PGS.TS.BS Vũ Lê Chuyên

Nhận xét